Meta Journalism

Συντάκτες: Oneiros & ThirdEye

Παγκόσμιοι δημοσιογραφικοί οργανισμοί στρέφονται προς τα νέα μέσα. Αυτό που αμελούν σε μέγιστο βαθμό είναι η διάκριση μεταξύ χρήσης και περιεχομένου. Δεν φτάνει απλά να ενσωματωθούν νέες τεχνικές διάχυσης πληροφορίας άλλα και να διασταυρωθεί και να εμπλουτιστεί η εν λόγω πληροφορία. Αυτό ισχύει είτε για τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης π.χ εφημερίδες είτε για την αξιοποίηση νέων μέσων π.χ. Twitter. Η μάχη της ενημέρωσης δίνεται για την ποιότητα της μετάδοσης και ανάλυσης της πληροφορίας. Οι δημοσιογραφικοί οργανισμοί δεν έχουν τίποτα να φοβηθούν αν όντως επιτελέσουν τον σκοπό τους, ενημερώνοντας το κοινό και να διευρύνοντας τις πληροφορίες.

Το ξέσπασμα της “γρίπης των χοίρων” αποτελεί ένα από τα φλέγοντα θέματα των ημερών σε παραδοσιακά και νέα κανάλια πληροφόρησης. Ωστόσο, έγινε και αφορμή για την κριτική των νέων μέσων από τα παραδοσιακά. Η αμφισβήτηση είναι καλοδεχούμενη ως αφορμή για βελτίωση και διάλογο, όμως κάθε πληροφορία μπορεί να αμφισβητηθεί, να διασταυρωθεί και να επιβεβαιωθεί.  Η χρήση του κάθε μέσου ορίζεται από τους ίδιους τους χρήστες/ αναγνώστες/ ακροατές/ θεατές του. Μια πραγματικότητα που εκπρόσωποι της παραδοσιακής δημοσιογραφίας και της ακαδημαϊκής κοινότητας αδυνατούν να αναγνωρίσουν.

Ένα παράδειγμα της αντίδρασης των ξένων μέσων αποτελεί το δημοσίευμα του Evgeny Mozorov στο Foreign Policy, με το όποιο κατηγορεί τα νέα μέσα για αναξιοπιστία, ψευδή αναμετάδοση πληροφοριών και κονφορμισμό. Ο ειδικός ιντερνετολόγος παραθέτει τραβηγμένα παραδείγματα πρώτων αντιδράσεων στα νέα για το ξέσπασμα της επιδημίας για να στηρίξει την άποψή του ότι το Twitter συμβάλλει στην πρόκληση πανικού, υποστηρίζοντας ακόμα ότι θα χρησιμοποιηθεί από τρομοκράτες στο μέλλον για τον ίδιο σκοπό.

Το αστήρικτο άρθρο προκάλεσε την απάντηση συντάκτη του O’ Reilly.com, Tim M. O’Brien, όπου αναλύονται οι αδυναμίες του κείμενου του Mozorov άλλα και η διαφορά μεταξύ της χρήσης των μέσων και του περιεχομένου που παράγεται. O O’Brien επισημαίνει ότι ο Morozov κρίνει το Twitter καθαρά από ωφελιμιστική σκοπιά, απαξιώνοντας την κοινωνική του διάσταση, αλλά δίνοντάς του κι ένα μάθημα για το πως να το χρησιμοποιήσει. Σύμφωνα με τον O’Brien, ο Μorozov γενικεύει επικίνδυνα, θεωρώντας ότι όλοι οι χρήστες του Twitter αναμεταδίδουν ότι διαβάζουν για να κερδίσουν σε δημοφιλία, επειδή δεν κατανοεί ότι η πλειονότητα των χρηστών το χρησιμοποιούν για να επικοινωνούν με τους φίλους τους κι όχι με μοναδικό σκοπό την συσσώρευση ακολούθων. Η θέση του Morozov δεν είναι καινούρια βέβαια’ έχουμε δει παρόμοιες κριτικές από κήνσορες και της μπλογκόσφαιρας, όπως ο Andrew Keen αλλά και τη “δικιά μας” Ξένια Κουναλάκη (που, βέβαια, απλώς παπαγάλιζε κακομεταφρασμένες τις θέσεις της Sarah Boxer).

Ο λίβελος του Morozov είχε μεγάλο αντίκτυπο στους ελιτιστές των νέων μέσων και παρέσυρε ακόμα και παραδοσιακούς γκρινιάρηδες όπως ο Cringely. Με τη διαφορά ότι ο τελευταίος τουλάχιστον ανάγει το πρόβλημα σε ζήτημα εκμετάλλευσης της ευπιστίας, και επισημαίνει το ρόλο των καναλιών στην χειραγώγηση του κοινού.

picture by Fabio Rex Too & yiyinglu

Ελληνικό παράδειγμα ελλειπούς δημοσιογραφικής έρευνας είναι το πρόσφατο άρθρο της Ελευθεροτυπίας. Το άρθρο ξεκινάει μιλώντας για την έξαρση των συζητήσεων στην πλατφόρμα του  Twitter σχετικά με την επιδημία, νουθετεί θέτοντας θέμα αξιοπιστίας και ανάγκης διασταύρωσης της πληροφορίας, και συνεχίζει προτείνοντας αξιόπιστες πηγές, όλες εκτός του Twitter.

Έτσι, για μια ακόμη φορά, η έγκυρη ενημέρωση προέρχεται μέσα από τα «παραδοσιακά» ΜΜΕ, τους ειδησεογραφικούς οργανισμούς και τις εφημερίδες οι οποίοι διαθέτουν παρουσία και στο διαδίκτυο αλλά και τους χρήστες που αναμεταδίδουν αυτές τις πληροφορίες και όχι κάτι που άκουσαν ή διάβασαν ή κάτι που διατυπώνεται, εσκεμμένα ή όχι, με λάθος τρόπο.

Ο συντάκτης παραβλέπει το γεγονός ότι κάποιοι απ’ τους οργανισμούς στους οποίους παραπέμπει διαθέτουν και λογαριασμούς στη γνωστή πλατφόρμα (WHO, CDC), όπως επίσης και έγκυρα ενημερωτικά μέσα που λειτουργούν αποκλειστικά στο Twitter (πχ. BreakingNews) αλλά παραπέμπει στο “χάρτη υγείας που έχει δημιουργηθεί από την Google”, αναφερόμενος ενδεχομένως είτε στο Healthmap, στο χάρτη κρουσμάτων του ιού, που όμως και οι δύο έχουν δημιουργηθεί από χρήστες (Google Maps mashups). Γεγονος που αναιρεί την άποψη του συντακτη για την χρηση εγκυρων πηγών πληροφοριων, εφοσον οι τελευταιες δεν ανηκουν σε κρατικούς ή μεγαλους δημοσιογραφικος οργανισμούς, ουτε σε μη κυβερνητικές οργανώσεις. Η διασταύρωση πληροφοριών είναι απαραίτητη για την έγκυρη ενημέρωση είτε από “παραδοσιακά” ή νέα μέσα και η έλλειψη της αποτελεί αμέλεια προς τον σκοπό της ενημέρωσης του κοινού. Η πλατφόρμα του Twitter είναι μεν από της δημοφιλέστερες αυτή την περίοδο, δεν αποτελεί όμως την μοναδική πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης. Σαφώς δεν αφήνει περιθώρια για αναλυτικό ρεπορτάζ, αλλά μπορεί να είναι μια χρήσιμη πηγή άντλησης πληροφοριών, με την προϋπόθεση ότι ο αναγνώστης λαμβάνει υπόψη την αξιοπιστία της εκάστοτε πηγής.

Μπορεί να μην έχει αναπτυχθεί στην Ελλάδα η χρήση των νέων μέσων στον τομέα της ενημέρωσης, ωστόσο ένα άρθρο που αναφέρεται στην χρήση των νέων μέσων -στην συγκεκριμένη περίπτωση, στο Twitter- θα πρέπει να είναι τεκμηριωμένο και ειδικά για “παραδοσιακό μέσο”, επώνυμο. Όσα γράφονται στον παγκόσμιο ιστό μένουν και μπορούν να διασταυρωθούν, να διαψεύθουν ή να επιβεβαιωθούν αντίστοιχα.

Καλούμε όλους όσους διατηρούν μπλογκς, διαδικτυακά φόρα κτλ να δημοσιεύσουν την Πέμπτη 20 Νοεμβρίου 2008 το παρακάτω κείμενο και όλους του χρήστες του διαδικτύου να το υπογράψουν. Την 21η Νοεμβρίου το κείμενο αυτό θα σταλεί σε όλα τα μέλη του κοινοβουλίου και σε όσο το δυνατόν περισσότερους φορείς μέσων μαζικής ενημέρωσης με την προτροπή της αναδημοσίευσής του. Το κείμενο προς αποστολή θα φέρει τους υπερσυνδέσμους (URL) από όλες τις ιστοσελίδες που το υιοθέτησαν. Συντονιστικό blog εδώ.

# #

“Είναι απαράδεκτη η κατάσταση στις ελληνικές φυλακές. Είναι κύριο θέμα η ριζική αλλαγή του σωφρονιστικού συστήματος”. –Κάρολος Παπούλιας, 6/11/08

“Είμαστε άνθρωποι – κρατούμενοι. Άνθρωποι, λέω” – Βαγγέλης Πάλλης, Κρατούμενος, 9/11/08

Από τις 3 Νοεμβρίου, μία εκκωφαντική κραυγή συνταράσσει τα θεμέλια της Δημοκρατίας μας. Από τις 3 Νοεμβρίου, σύσσωμοι οι κρατούμενοι όλης της χώρας κατεβαίνουν σε απεργία πείνας διεκδικώντας το αυτονόητο : τη χαμένη τους αξιοπρέπεια. Απέναντί τους αντιμετωπίζουν την εκκωφαντική σιωπή των κραταιών ΜΜΕ και την παντελή αδιαφορία της πολιτικής ηγεσίας. Σε αυτές τις πρακτικές όσοι υπογράφουμε αυτό το κείμενο ΔΕ ΣΥΝΑΙΝΟΥΜΕ.

Η κατάσταση στις Ελληνικές φυλακές είναι απερίγραπτη και μπορεί να γίνει κατανοητή μόνο με τη σκληρή γλώσσα των μαθηματικών. Στα κατ’ επίφαση “σωφρονιστικά” ιδρύματα της χώρας έχουν καταγραφεί συνολικά 417 θάνατοι την τελευταία δεκαετία, ενώ ο ρυθμός τους έχει απογειωθεί σε τέτοιο σημείο, ώστε σήμερα να σβήνουν στα χέρια του κράτους τέσσερις άνθρωποι το μήνα. Η πληρότητα αγγίζει το 168% (10.113 κρατούμενοι για 6.019 θέσεις) με την αναλογία χώρου για κάθε άνθρωπο να φτάνει σε περιπτώσεις το 1τμ. Με ημερήσιο κρατικό έξοδο ανά κρατούμενο τα 3,60 Ευρώ τα συσσίτια που παρέχονται είναι άθλια, οι υποδομές θυμίζουν μεσαίωνα και η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη είναι ελλιπέστατη. Συγχρόνως, το Ελληνικό δικαστικό σύστημα στέλνει στη φυλακή έναν στους χίλιους κατοίκους της χώρας με τους έγκλειστους χωρίς δίκη (υπό προσωρινή κράτηση) να αγγίζουν το 30% του συνολικού αριθμού των κρατουμένων. Αν η ποιότητα μίας Δημοκρατίας κρίνεται από τις φυλακές της, τότε η Δημοκρατία μας ασθμαίνει. Αν η τιμώρηση παραβατικών συμπεριφορών με εγκλεισμό γίνεται από το κράτος στο όνομα της κοινωνίας, τότε για την κατάσταση στις Ελληνικές φυλακές είμαστε όλοι υπόλογοι, με συντριπτικές όμως ευθύνες να αναλογούν στην κρατική μηχανή. Σε αυτή την πραγματικότητα όσοι υπογράφουμε αυτό το κείμενο απαντούμε ΟΧΙ ΣΤΟ ΟΝΟΜΑ ΜΑΣ.

Τα στοιχεία που αποκαλύπτονται από επίσημους φορείς για τις Ελληνικές φυλακές σκιαγραφούν εικόνα κολαστηρίων. Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων (2007) διαπιστώνει βασανιστήρια, απάνθρωπη μεταχείριση και απειλές κατά της ζωής κρατουμένων, σειρά παραβιάσεων αναφορικά με τις συνθήκες κράτησης, ελλείμματα στη διερεύνηση και τιμωρία των ενόχων, αποσιώπηση περιστατικών βίας με την συμπαιγνία ιατρών και φυλάκων, απαράδεκτες συνθήκες ιατρικής περίθαλψης και ιατρικού ελέγχου στους κρατούμενους κλπ. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει εκδώσει σειρά καταδικαστικών για την Ελλάδα αποφάσεων που αφορούν κακομεταχείριση ή/και παραβιάσεις άλλων δικαιωμάτων κρατουμένων από σωφρονιστικές αρχές. Η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου έχει πάρει απόφαση – καταπέλτη για τα κακώς κείμενα στις φυλακές, προτείνοντας άμεσες δράσεις για την επίλυση τους. Ο Συνήγορος του Πολίτη διαμαρτύρεται για την παντελή έλλειψη συνεργασίας των αρμόδιων κρατικών φορεών μαζί του, λόγω της οποίας έχει ουσιαστικά απαγορευτεί η είσοδός του στις φυλακές της χώρας τα τελευταία δύο χρόνια. Οι δικηγορικοί σύλλογοι όλης της χώρας, μη κυβερνητικές οργανώσεις, όπως η Διεθνής Αμνηστία, και πολλοί πολιτικοί/κοινωνικοί φορείς καταγγέλλουν την απαράδεκτη κατάσταση και ζητούν ευρύτερη συνεργασία για το ξεπέρασμα του προβλήματος. Αν ανθρώπινα είναι τα δικαιώματα που πρέπει να απολαμβάνει κάθε ανθρώπινο ον, κάθε στέρησή τους στις Ελληνικές φυλακές αποτελεί ανοιχτή πληγή για την κοινωνία μας. Σε αυτή την κατάσταση όσοι υπογράφουμε αυτό το κείμενο απαντούμε ΝΑ ΣΠΑΣΕΙ ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ ΤΟ ΑΒΑΤΟ ΤΩΝ ΦΥΛΑΚΩΝ.

Με την απεργία πείνας οι κρατούμενοι καταφεύγουν στο τελευταίο οχυρό αντίστασης, που τους έχει απομείνει, το σώμα τους. Είχε προηγηθεί έσχατη έκκλησή τους προ μηνός προς τους ιθύνοντες να ενσκήψουν στο πρόβλημα, καθώς δεν πήγαινε άλλο. Για να λύσουν την απεργία πείνας ζητούν την ικανοποίηση αιτημάτων, που αποκαθιστούν την χαμένη τους αξιοπρέπεια και επανακτούν τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματά τους, αιτημάτων συγκεκριμένων, αξιοπρεπών και άμεσα υλοποιήσιμων. Απέναντι στις κινητοποιήσεις των κρατουμένων η πολιτική ηγεσία εξαντλεί τη δράση της σε αδιαφορία, υποσχέσεις και καταστολή των κινημάτων τους. Τυχόν αδιαφορία και αναλγησία της πολιτικής ηγεσίας όμως και σε αυτή τη φάση θα σημαίνει νεκρούς απεργούς πείνας. Στη μετωπική λοιπόν σύγκρουση που επιλέγουν οι κρατούμενοι της χώρας για τη διεκδίκηση των ανθρωπίνως αυτονόητων δε μπορούμε να μένουμε απαθείς σταυρώνοντας τα χέρια και περιμένοντας τις ειδήσεις των θανάτων από τις απεργίες πείνας αλλά θα σταθούμε αλληλέγγυοι. Αν η περιφρούρηση της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων επιβάλλουν την επαγρύπνιση όλων μας, τώρα είναι λοιπόν η στιγμή να πάρουμε θέση όλοι απέναντι στο πρόβλημα χωρίς αδιαφορίες και υπεκφυγές.

Απέναντι στην τεταμένη κατάσταση στις φυλακές όλης της χώρας όσοι υπογράφουμε αυτό το κείμενο καθιστούμε την πολιτική ηγεσία απολύτως υπεύθυνη για ό,τι συμβεί και απαιτούμε άμεσα την τόσο θεσμική όσο και στην πράξη ΕΓΓΥΗΣΗ ΤΩΝ ΒΑΣΙΚΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΩΝ ΟΛΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ.

Μια ματιά στο πως κάλυψαν τα παραδοσιακά μέσα τη διημερίδα “Συμμετοχική Δημοσιογραφία: Blog και Νέα Μέσα”, που έλαβε χώρα στη Θεσσαλονίκη την περασμένη εβδομάδα.

Breaking news!

Αυτό ήταν το πρωτοσέλιδο της Μακεδονίας, την Κυριακή 19/10, μία μέρα πριν από τη διημερίδα. Στις σελίδες 60 – 61 του ένθετου περιοδικό Επιλογές μπορούσε κανείς να βρει μία αξιόλογη συνέντευξη του Dan Gillmor στον Σάκη Ιωαννίδη, αν βέβαια ήξερε που να την βρει εκ των προτέρων, αφού ούτε στο πρωτοσέλιδο γίνονταν κάποια αναφορά αλλά ούτε και στο εξώφυλλο του περιοδικού. Ο δημοσιογράφος έκανε πράξη το κεντρικό πιστεύω του Gillmor (“το κοινό μου ξέρει περισσότερα από μένα”), απευθυνόμενος σε bloggers της πόλης για να τον βοηθήσουν με τη διατύπωση των ερωτήσεων της συνέντευξης.

Η ανταπόκριση της εφημερίδας από το συνέδριο την επόμενη μέρα επικεντρώθηκε στην εισήγηση του Gillmor, υπερθεματίζοντας στην αναπαραγωγή του άστοχου χαρακτηρισμού (“ο πατέρας των νέων μέσων”) που ακούστηκε στο συνέδριο και οδηγώντας τον αναγνώστη στο εύλογο ερώτημα: αν ο Gillmor είναι ο πατέρας των blogs, η μητέρα ποιά είναι; Κατά τ’ άλλα, το άρθρο περιορίστηκε στην αναπαραγωγή στατιστικών, αγνοώντας τελείως τα κεντρικά θέματα της ημέρας, αλλά και τα ..παραδημοσιογραφικά που απασχόλησαν το κοινό και τους ομιλητές.

Γενικά, παρά το ότι ο Gillmor είχε αναλωθεί στο να δίνει συνεντεύξεις όσο βρίσκονταν στη χώρα, πολύ λίγα άρθρα σχετικά με τη διημερίδα έχουν κάνει μέχρι στιγμής την εμφάνισή τους στον τύπο. Γεγονός που επαληθεύει για μιά ακόμα φορά την έλλειψη ουσιαστικού ενδιαφέροντος των ..παλιών μέσων για τα νέα, αλλά και τα διδάγματα που θα μπορούσαν να τα αναβαθμίσουν. Η Ελευθεροτυπία στο πρωτοσέλιδο της, την Δευτέρα 20 Οκτωβρίου 2008 προανήγγειλλε συνέντευξη του Gillmor στον Θανάση Τσίτσα. Τη συνέντευξη ακολουθεί και μια παρουσίαση του συγγραφέα και του βιβλίου του «Εμείς είμαστε το μέσο» στο φύλλο της πρώτης μέρας διεξαγωγής του συνεδρίου. Όσο αφορά την εν λόγω συνέντευξη, παρατηρήσαμε ότι δεν πρόκειται για μια από εκείνες που έδωσε ο Gillmor κατά τη διάρκεια διαμονής του στη χώρα μας.
Όπως λέει και ο ίδιος: «Το κοινό μας (των δημοσιογράφων) γνωρίζει». Όσοι γνώριζαν για το συνέδριο περίμεναν κάτι παραπάνω από μια αναφορά σε αυτό, μια παρουσίαση των απόψεων που εκπροσωπήθηκαν στο συνέδριο.
Σε παρόμοιο ύφος κινείται το σχετικό δημοσίευμα του Σαββάτου 18 Οκτωβρίου 2008 της Σόνια Χαϊμαντά στην εφημερίδα Έθνος. Σημειώνουμε ότι μας προσφέρει περισσότερες πληροφορίες για το συνέδριο όσο αφορά την διεξαγωγή του. Καμία αναφορά όμως στους καλεσμένους δημοσιογράφους πλην του Gillmor.